*हेडलाईन: रुपयाची घसरण थांबवण्यासाठी RBI चं ‘ब्रह्मास्त्र’! डॉलरसमोर चलन मजबूत करण्यासाठी मोठी खेती*

 *गोदावरी टाइम्स - अर्थकारण ब्रेकिंग*

*मुंबई/नवी दिल्ली | १० ऑक्टोबर २०२६ | गोदावरी टाइम्स*

डॉलरसमोर रुपया ऐतिहासिक निचांकी पातळीवर घसरत असताना RBI ने अखेर सर्वात मोठं अस्त्र बाहेर काढलं आहे. शुक्रवारी रुपया *९६.७३ प्रति डॉलर* वर बंद झाला, जो मे मधील ९६.९६ च्या विक्रमी नीचांकापासून फक्त काही पैसे दूर आहे. ही घसरण रोखण्यासाठी RBI ने एकाच दिवशी ५ मोठे निर्णय घेतले आहेत.

*RBI ची ५ मोठी ब्रह्मास्त्रे:*

*१. तेल कंपन्यांसाठी स्पेशल डॉलर विंडो - १२ ऑक्टोबरपासून सुरू:*

हा सगळ्यात मोठा निर्णय. सरकारी तेल कंपन्या - *इंडियन ऑईल (IOC), भारत पेट्रोलियम (BPCL), हिंदुस्तान पेट्रोलियम (HPCL)* - या रोज कच्च्या तेलासाठी अब्जावधी डॉलर्स बाजारातून विकत घेतात. त्यामुळे डॉलरची मागणी प्रचंड वाढते आणि रुपयावर दबाव येतो.

आता RBI ने ठरवलं - या तीन कंपन्यांची रोजची डॉलरची गरज RBI थेट आपल्या विदेशी चलन साठ्यातून (७३४ अब्ज डॉलर) पूर्ण करेल. या कंपन्या आता खुल्या बाजारात डॉलर खरेदी करणार नाहीत. त्यामुळे बाजारातील डॉलरची मागणी एकदम कमी होईल आणि रुपया सावरेल.

*२. सट्टेबाजीवर लगाम - मर्यादा १०० वरून थेट ५ मिलियन डॉलर:*

बऱ्याच कंपन्या कोणताही खरा आयात-निर्यात व्यवहार नसताना फक्त रुपया पडेल यावर सट्टा लावत होत्या. RBI ने ही मर्यादा *१०० मिलियन डॉलरवरून ५ मिलियन डॉलरवर* आणली आहे. म्हणजे विना-कारण मोठा सट्टा लावता येणार नाही.

*३. २०% कॅश रिझर्व्ह ठेवावा लागणार:*

२ मिलियन डॉलर्सपेक्षा मोठ्या डेरिव्हेटिव्ह सौद्यांसाठी बँकांना आता त्या सौद्याच्या २०% रक्कम RBI कडे रोख (Cash Reserve) म्हणून ठेवावी लागेल. उदा. २० कोटीचा सौदा केला तर ४ कोटी RBI कडे अडकवावे लागतील. यामुळे सट्टेबाजी महाग होईल.

*४. Rebooking वर बंदी:*

एकदा रद्द केलेला फॉरेक्स कॉन्ट्रॅक्ट पुन्हा-पुन्हा बुक करून बाजारात उलथापालथ करण्यावर बंदी.

*५. डबल हेजिंग बंद:*

एकाच व्यवहारासाठी वेगवेगळ्या बँकांकडून हेजिंग करण्याच्या प्रकारावर बंदी. प्रत्येक ग्राहकाला लेखी द्यावे लागेल की हा व्यवहार दुसरीकडे केलेला नाही.

*रुपया का घसरतोय?*

- *विदेशी गुंतवणूकदारांची पलायन:* या वर्षी आतापर्यंत FII ने शेअर आणि बॉण्ड बाजारातून जवळपास *३० अब्ज डॉलर* काढून घेतले आहेत.

- *कच्चं तेल १०४ डॉलरवर:* ब्रेंट क्रूड पुन्हा महागल्याने आयात बिल वाढले.

- *विदेशी चलन साठा घटला:* गेल्या ४ आठवड्यात १२.९५ अब्ज डॉलरने घटून *७३४.६ अब्ज* वर आला.

- *रेपो रेट वाढवूनही फरक नाही:* ७ ऑक्टोला ४ वर्षांनी पहिल्यांदा रेपो रेट ०.२५% ने वाढवून ५.५०% केला, तरी रुपया सावरला नाही. म्हणून RBI ला थेट बाजारात हस्तक्षेप करावा लागला.

RBI गव्हर्नर संजय मल्होत्रा म्हणाले होते - "REER नुसार रुपया अंडरव्हॅल्यूड आहे, आम्ही त्याला योग्य मूल्यावर आणू."

*परिणाम काय?* तज्ज्ञांच्या मते या निर्णयामुळे तात्पुरता रुपया ९६.५० पर्यंत सावरू शकतो, पण दीर्घकालीन उपाय म्हणजे FII परत येणे आणि तेलाचे दर कमी होणे हाच आहे.