हेडलाईन: SIR मध्ये वापरलेल्या सॉफ्टवेअरची माहिती देणार नाही! RTI ला निवडणूक आयोगाचे उत्तर - "हे व्यापारी गुपित आहे"

 

गोदावरी टाइम्स | नॅशनल एक्सक्लुसिव्ह

नवी दिल्ली | २५ ऑक्टोबर | गोदावरी टाइम्स

देशभरात मतदार याद्यांच्या विशेष सखोल पुनरिक्षण (Special Intensive Revision - SIR) दरम्यान वापरल्या जाणाऱ्या सॉफ्टवेअरबद्दल निवडणूक आयोगाने माहिती देण्यास स्पष्ट नकार दिला आहे. आयोगाने म्हटले आहे की, हे सॉफ्टवेअर कोणते आहे, हे सांगणे म्हणजे एका कंपनीचे व्यापारी गुपित (Trade Secret) उघड करण्यासारखे आहे.

RTI नेमका काय होता?

तेलंगणाचे सामाजिक कार्यकर्ते M.A. मुजीब अय्युब यांनी १६ ऑक्टोबर रोजी निवडणूक आयोगाकडे RTI दाखल केला होता. त्यात त्यांनी ४ प्रश्न विचारले होते -

१. SIR दरम्यान चुकीच्या, संशयास्पद नोंदी शोधण्यासाठी कोणते सॉफ्टवेअर / कोणता व्हर्जन वापरला?
२. या नोंदी ऑटोमॅटिक (Automatic) पद्धतीने फ्लॅग होतात का?
३. यासाठी AI, Machine Learning, Predictive Analytics वापरले जाते का?
४. चुकीची नोंद डिलीट होऊ नये म्हणून कोणती सुरक्षा आहे?

आयोगाने काय उत्तर दिले? - दोन गोष्टी

आयोगाने १६ ऑक्टोबरच्या उत्तरात दोन परस्परविरोधी गोष्टी सांगितल्या -

पहिले वाक्य: "SIR साठी कोणतेही नवीन सॉफ्टवेअर विकसित केलेले नाही किंवा विकत घेतलेले नाही."

दुसरे वाक्य: पण जेव्हा सॉफ्टवेअरचे नाव-व्हर्जन विचारले, तेव्हा आयोगाने RTI कायद्याचे कलम 8(1)(d) लावले. या कलमानुसार - जर माहिती दिल्याने एखाद्या तिसऱ्या कंपनीच्या स्पर्धात्मक स्थितीला धक्का पोहोचत असेल, किंवा तिचे व्यापारी गुपित, बौद्धिक संपदा उघड होत असेल, तर ती माहिती देता येत नाही.

आणि बाकीचे ३ प्रश्न - म्हणजे AI वापरता का, ऑटोमॅटिक फ्लॅग कसे होते - याबद्दल आयोग म्हणाला, "हे स्पष्टीकरण (Clarification) आहे, हे कलम 2(f) नुसार 'माहिती'च्या व्याख्येत येत नाही, त्यामुळे आम्ही उत्तर देऊ शकत नाही."

याचा अर्थ काय होतो?

१. आयोग कोणते सॉफ्टवेअर वापरतोय हे अजूनही गुलदस्त्यातच आहे.
२. मतदाराचे नाव यादीतून वगळण्याचा अंतिम निर्णय हा संबंधित विधानसभा मतदारसंघाचा निवडणूक नोंदणी अधिकारी (ERO) घेतो, असे आयोगाने स्पष्ट केले आहे.
३. विरोधकांचा आरोप आहे - जर सॉफ्टवेअर नवीनच नाही, तर त्यात व्यापारी गुपित कुठून आले? आणि जर AI वापरून लाखो नावे आपोआप वगळली जात असतील, तर त्यात पारदर्शकता असली पाहिजे.

या आधीही असाच प्रकार

याआधी TMC खासदार साकेत गोखले यांनीही अशीच RTI टाकली होती, तेव्हाही आयोगाने तांत्रिक माहिती देण्यास नकार दिला होता.

गोदावरी टाइम्सचा सवाल:

मतदार यादी हा लोकशाहीचा आत्मा आहे. त्यात कोणाचे नाव कसे वगळले जाते, यासाठी कोणते तंत्रज्ञान वापरले जाते, हे जर 'व्यापारी गुपित' म्हणून लपवले जात असेल, तर सामान्य मतदाराने विश्वास कोणावर ठेवायचा? निवडणूक आयोगाने या सॉफ्टवेअरचा सोर्स कोड नाही, पण किमान त्याचे नाव आणि कार्यपद्धती तरी जाहीर करावी, अशी मागणी आता RTI कार्यकर्त्यांकडून होत आहे.

- गोदावरी टाइम्स | दिल्ली डेस्क