हेडलाईन: रिझर्व्ह बँक डॉलरला टक्कर का देऊ शकत नाही? रुपया ९७ च्या उंबरठ्यावर, ५० अब्ज डॉलर गायब होण्यामागचे ७ खरे कारण!

 

गोदावरी टाइम्स - अर्थकारण स्पेशल

मुंबई | १० ऑक्टोबर | गोदावरी टाइम्स

रुपया आता फक्त घसरत नाहीये, तो गडगडतोय! २०२६ च्या सुरुवातीला ८३ वर असलेला रुपया आता ₹९६.४५ वर पोहोचला आहे. म्हणजे वर्षभरात ७% घसरण - आशियातील सर्वात वाईट कामगिरी! RBI ने ४५ महिन्यांनी पहिल्यांदा व्याजदर वाढवून (५.२५% वरून ५.५०%) रुपयाला वाचवायचा प्रयत्न केला, पण रुपया आणखी घसरला. का?

RBI ची तिजोरी रिकामी होत आहे, पण रुपया वाचत नाही!

• सप्टेंबरमध्ये भारताकडे विक्रमी $785.7 अब्ज परकीय चलन साठा होता.
• पण फक्त एका महिन्यात $50 अब्ज डॉलर गायब झाले! एका आठवड्यात तर $18 अब्ज ची विक्रमी घट - RBI च्या इतिहासातील सर्वात मोठी.
• RBI दररोज स्पॉट मार्केटमध्ये डॉलर विकत आहे, फॉरवर्डमध्ये $200 अब्ज चे कर्ज (Negative Forward Book) आहे. म्हणजे प्रत्यक्षात साठा खूपच कमी आहे.
• $133 अब्ज FCNR(B) डिपॉझिट आणूनही त्यातील एक तृतीयांश आधीच संपले.

रुपया का घसरतोय? - ७ मुख्य कारणे

१) तेलाचा बॉम्ब - इराण-इजरायल-अमेरिका युद्ध:
भारत आपले ८५% तेल आयात करतो. होर्मुझची खाडी बंद झाल्याने ब्रेंट क्रूड $70 वरून $110 प्रति बॅरल वर गेले. प्रत्येक $10 वाढीमागे भारताचे ₹12,000 कोटी जास्त जातात.

२) FII पलायन - ₹२.५ लाख कोटी बाहेर:
परदेशी गुंतवणूकदारांनी या वर्षी आतापर्यंत $29-30 अब्ज डॉलर (₹२.५ लाख कोटी) चे भारतीय शेअर्स विकून पैसा अमेरिकेत नेला. कारण अमेरिकेत सरकारी बॉण्डवर ५.२५% सुरक्षित व्याज मिळत आहे, भारतात जोखीम का घ्यायची?

३) अमेरिकन डॉलर सुपरमॅन बनला:
US Dollar Index १०२ वर. जगभरात डॉलर मजबूत. रुपया एकटा नाही, पण आपली घसरण सर्वात जास्त.

४) करंट अकाऊंट आणि BoP तूट:

• FY25 मध्ये BoP तूट $5.03 अब्ज होती, FY26 मध्ये ती $23.6 अब्ज झाली - ५ पट वाढ!
• निर्यात ठप्प, आयात (तेल, सोने, इलेक्ट्रॉनिक्स) वाढली. भारताचा NIIP (परदेशात आपली गुंतवणूक वजा परदेशी गुंतवणूक) निगेटिव्ह आहे.

५) AI ट्रेड आणि शेअर बाजाराचे महागडे व्हॅल्युएशन:
जगभरातील पैसा भारतासारख्या उदयोन्मुख बाजारातून काढून अमेरिकेतील AI कंपन्यांमध्ये (Nvidia, Microsoft) जात आहे.

६) व्याजदर वाढ हा कमकुवत उपाय:
HDFC बँकेच्या मुख्य अर्थतज्ज्ञ साक्षी गुप्ता सांगतात - "रुपयाची घसरण तेल, FII, डॉलर यामुळे आहे. फक्त २५ bps व्याज वाढवून तो थांबणार नाही." व्याज वाढवले तर सरकारचे कर्जाचे हप्ते वाढतील, विकास दर घसरेल (Fiscal Deficit आधीच ४२% संपला आहे).

७) RBI ची रणनीती - वाचवायचे नाही, फक्त घसरण स्लो करायची:
RBI ला रुपया ८३ वर न्यायचा नाही. त्यांचे ध्येय फक्त "घसरणीचा वेग कमी करणे" (Crawling Depreciation) आहे. त्यांना भीती आहे - जर एकदम $200 अब्ज खर्च करून रुपया वाचवला, तर सट्टेबाज पुन्हा हल्ला करतील आणि तिजोरी रिकामी होईल. म्हणून ते रोज थोडा थोडा हस्तक्षेप करतात.

पुढे काय? १०० रुपया होणार का?

• HDFC बँक: डिसेंबर २०२६ पर्यंत रुपया ९६-९८ च्या रेंजमध्ये.
• Mecklai Financial: ९७ चा टप्पा तुटला तर ९८.५० पर्यंत जाईल.
• Reuters Poll: १ वर्षात ९७.५० चा नवा रेकॉर्ड लो.
• मार्केटमध्ये चर्चा: जर RBI ने हस्तक्षेप केला नसता, तर जूनमध्येच रुपया १०० झाला असता!

सामान्य माणसाला फटका काय?
रुपया घसरला की पेट्रोल-डिझेल महाग, आयात केलेला मोबाईल, औषधे महाग, परदेशात शिक्षण ७% महाग, महागाई वाढते. पण निर्यातदारांना फायदा होतो.

निष्कर्ष: RBI कडे $700 अब्ज आहेत, पण तो एकाच वेळी तेल, युद्ध, अमेरिका आणि FII या चार आघाड्यांवर लढू शकत नाही. म्हणून रुपयाची घसरण ही आता संकट नाही, तर नवी सामान्य स्थिती (New Normal) बनली आहे.
पोस्टर बनवा