भारतात दारिद्र्य रेषेखाली किती लोक? रुपयात समजून घ्या खरा आकडा

 *गोदावरी टाइम्स - स्पेशल रिपोर्ट (रुपयात)*

*नवी दिल्ली -* डॉलरच्या आकडेवारीने सामान्य माणसाला गरिबी कळत नाही. म्हणून गोदावरी टाइम्सने रुपयात हिशोब मांडला आहे.

भारताची लोकसंख्या आज *146 कोटी 39 लाख* आहे.

*1. केंद्र सरकारची अधिकृत दारिद्र्य रेषा (रंगराजन समिती / निती आयोग)*

ग्रामीण भागात दररोज *₹32* आणि शहरी भागात *₹47* खर्च करू न शकणारा व्यक्ती गरीब. म्हणजेच महिन्याला ग्रामीण *₹972* आणि शहरी *₹1407* पेक्षा कमी खर्च.

या जुन्या व्याख्येने भारतात गरीब फक्त 21.9% होते. पण ही व्याख्या 2014 पासूनच वादात आहे.

*2. जागतिक बँकेची रेषा रुपयात किती?*

बाजार भावाने (आजचा डॉलर ~ ₹88) हिशोब केला तर:

- *अत्यंत गरीबीची रेषा:* रोज *₹264* पेक्षा कमी कमावणारा (म्हणजेच महिन्याला ₹7,920 पेक्षा कमी)

- *मध्यम गरीबीची रेषा:* रोज *₹370* पेक्षा कमी कमावणारा (महिन्याला ₹11,100 पेक्षा कमी)  

- *जगण्याच्या दर्जाची रेषा:* रोज *₹730* पेक्षा कमी कमावणारा (महिन्याला ₹21,900 पेक्षा कमी)

*3. आज भारतात किती गरीब आहेत - रुपयात आकडा:*

- *रोज ₹264 पेक्षा कमीवर जगणारे:* फक्त *3.3 कोटी ते 5.47 कोटी* लोक. म्हणजे 100 पैकी फक्त 2 ते 5 लोक. 2011 मध्ये हाच आकडा 27 कोटी होता. दशकात *17.1 कोटी लोक गरिबीतून बाहेर आले.*

- *रोज ₹370 पेक्षा कमीवर जगणारे:* *23.27 कोटी* लोक. म्हणजे देशातील प्रत्येक 6 पैकी 1 व्यक्ती आजही रोज 370 रुपयांवर दिवस काढते.

- *रोज ₹730 पेक्षा कमीवर जगणारे:* *114 कोटी* लोक. म्हणजे 80% भारतीय आजही महिन्याला 22 हजार रुपयांपेक्षा कमी कमावतात.

*4. महाराष्ट्राचं काय?*

देशातील एकूण गरिबांपैकी 43% गरीब फक्त 3 राज्यात आहेत - उत्तर प्रदेश, *महाराष्ट्र* आणि बिहार. म्हणजे महाराष्ट्रात अजूनही कोट्यवधी लोक दारिद्र्य रेषेखाली.

*5. सरकार काय सांगतं?*

निती आयोगाच्या बहुआयामी गरिबी (Multidimensional Poverty) निर्देशांकानुसार 2013-14 मध्ये 29.17% भारतीय गरीब होते, 2022-23 मध्ये ते *11.28%* वर आले आहेत. म्हणजेच 24.82 कोटी लोक गरिबीतून बाहेर आले.

*निष्कर्ष रुपयात:*

कागदावर रोज ₹264 ची गरीबी संपल्यात जमा आहे. पण खऱ्या आयुष्यात रोज ₹370 आणि ₹730 हा खरा संघर्ष आहे. आजही *23 कोटी भारतीयांचा खिसा रोज 370 रुपयांपेक्षा रिकामा आहे.* हीच खरी दारिद्र्य रेषा आहे.

*- गोदावरी टाइम्स रिसर्च डेस्क*