हेडलाईन: ११ गुंठेचे खरेदीखत बंद? शेतकऱ्याचा ११ गुंठे विकण्याचा प्लॅन का फसतो? - कायदा काय सांगतो, उपाय काय?

 

गोदावरी टाइम्स - विशेष ग्राउंड रिपोर्ट

पुणे | २४ ऑक्टोबर | गोदावरी टाइम्स

लोणी काळभोर, हवेली, पुणे ग्रामीणमध्ये सध्या सगळीकडे एकच चर्चा - "११ गुंठे जागा आहे, पण खरेदीखत होत नाही!"

गावागावात प्लॉट पडले आहेत, १०-११ गुंठे, २० गुंठे. घेणारा तयार आहे, विकणारा तयार आहे, पण दुय्यम निबंधक (Registry Office) मध्ये गेले की उत्तर येते - "११ गुंठेचे खरेदीखत होणार नाही."

नेमके प्रकरण काय आहे? गोदावरी टाइम्सची सविस्तर माहिती.

१. खरेदीखत का होत नाही? - ३ मुख्य कारणे

कारण १ - तुकडेबंदी कायदा (Prevention of Fragmentation Act 1947)
महाराष्ट्रात शेतीचे तुकडे होऊ नयेत म्हणून कायदा आहे. यानुसार सरकारने प्रमाणित क्षेत्र (Standard Area) ठरवले आहे. पुणे जिल्ह्यासाठी हे प्रमाणित क्षेत्र २० गुंठे ते ४० गुंठे आहे (जिरायत/बागायत नुसार बदलते).

जर तुमची जमीन १ हेक्टर (१०० गुंठे) असेल आणि तुम्ही त्यातून ११ गुंठे विकणार असाल, तर उरलेला तुकडा आणि विकलेला तुकडा दोन्ही प्रमाणित क्षेत्रापेक्षा कमी होतात. असा तुकडा पाडणे हा बेकायदेशीर तुकडा (Fragment) मानला जातो आणि त्याचे खरेदीखत दुय्यम निबंधक नोंदवत नाही.

कारण २ - ७/१२ वर NA नसेल तर -
११ गुंठे म्हणजे १०८९ चौ.मी. ही गुंठेवारी प्लॉटची व्याख्या आहे. शेती जमिनीचे अकृषक (NA) केल्याशिवाय ११ गुंठेचा स्वतंत्र प्लॉटचा ७/१२ तयार होत नाही. जिल्हाधिकाऱ्याची NA परवानगी नसल्यास रजिस्ट्री होत नाही.

कारण ३ - ULC आणि ग्रामपंचायत/PMRDA ची अडचण -
पुणे, हवेली, लोणी काळभोर परिसर PMRDA हद्दीत येतो. PMRDA / ग्रामपंचायतीकडे बांधकाम परवानगीसाठी किमान २० गुंठे ते १ हेक्टर ची अट आहे. त्यामुळे ११ गुंठे जागेला बांधकाम परवानगी मिळत नाही म्हणून तलाठी/निबंधक खरेदीखतास आक्षेप घेतात.

२. मग ११ गुंठे विकायचे कसे? - ३ कायदेशीर मार्ग

मार्ग १ - जिल्हाधिकारी यांची परवानगी घ्या (कलम ८(४) नुसार)
तुकडेबंदी कायद्यात तरतूद आहे की, जर तुकडा पाडणे अपरिहार्य असेल तर जिल्हाधिकाऱ्यांकडे अर्ज करून तुकडा पाडण्याची परवानगी (Permission for Fragmentation) घेता येते. अर्जासोबत ७/१२, नकाशा, कारण द्यावे लागते.

मार्ग २ - संपूर्ण गटाची NA करा आणि मग लेआउट मंजूर करा
जमीन प्रथम NA करा. त्यानंतर PMRDA/महसूल कडून अधिकृत गुंठेवारी लेआउट (Gunthewari Layout) मंजूर करून घ्या. लेआउट मंजूर झाल्यावर ११ गुंठेचा स्वतंत्र प्लॉटला स्वतंत्र ७/१२ मिळतो आणि मग त्याचे खरेदीखत होते.

मार्ग ३ - सह-हिस्सेदार म्हणून खरेदीखत (Joint Holding)
जर तुकडा पाडायचा नसेल तर ११ गुंठेचा हिस्सा हा सामायिक (Undivided Share) म्हणून विकता येतो. म्हणजे ७/१२ वर दोघांची नावे लागतात - उदा. १०० गुंठ्यापैकी ११ गुंठे हिस्सा. पण यात स्वतंत्र ७/१२ मिळत नाही, ही अडचण आहे.

गोदावरी टाइम्सचा सल्ला - फसू नका!

पुणे ग्रामीणमध्ये अनेकजण ११ गुंठे जागा फक्त नोटरी किंवा १०० रुपयांच्या स्टॅम्पवर विकत आहेत. लक्षात ठेवा - नोटरी म्हणजे मालकी नाही! उद्या जमीन अधिग्रहित झाली किंवा वाद झाला तर तुमच्याकडे कायदेशीर हक्क राहणार नाही.

खरेदी करण्यापूर्वी हे तपासा -
१. मूळ ७/१२ वर एकूण क्षेत्र किती?
२. त्या गावासाठी प्रमाणित क्षेत्र किती? (तलाठी कार्यालयात मिळते)
३. NA Order आणि लेआउट मंजूर आहे का?
४. दुय्यम निबंधक कार्यालयात चौकशी करा - "या गटातून ११ गुंठेचा तुकडा रजिस्टर होईल का?"

११ गुंठे प्लॉट स्वस्त वाटतो, पण कागदपत्रे पूर्ण नसतील तर तो महागात पडू शकतो.

- गोदावरी टाइम्स | महसूल आणि जमीन व्यवहार डेस्क
तुमच्या गावातील गुंठेवारीचा अनुभव काय? कमेंट करा, गोदावरी टाइम्स पाठपुरावा करेल.
पोस्टर करा