रघुराम राजन यांचा इशारा खरा ठरणार? रुपया वाचवण्याच्या नादात परकीय चलनसाठा आटला

 

गोदावरी टाइम्स साठी - स्पेशल रिपोर्ट

मुंबई / नवी दिल्ली - डॉलरच्या तुलनेत रुपयाची घसरण रोखण्यासाठी रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) ने जोरदार हस्तक्षेप केला आहे, पण या हस्तक्षेपाची मोठी किंमत देशाला मोजावी लागत आहे. RBI च्या परकीय चलन गंगाजळीत (Forex Reserves) गेल्या दोन महिन्यांत तब्बल 66 अब्ज डॉलरची घट झाली आहे.

RBI ने शुक्रवारी जाहीर केलेल्या आकडेवारीनुसार:

परकीय चलनसाठ्यातील घटीची आकडेवारी:

• 4 सप्टेंबर 2026: 785.706 अब्ज डॉलर (विक्रमी उच्चांक)
• 30 ऑक्टोबर 2026: 719.748 अब्ज डॉलर
• एकूण घट: 65.958 अब्ज डॉलर (फक्त 56 दिवसांत)
• गेल्या आठवड्यातच 1.26 अब्ज डॉलरची घट झाली आहे.

रुपया का घसरतोय?
2026 या वर्षात आतापर्यंत रुपयाने 6% पेक्षा जास्त मूल्य गमावले आहे. आशियातील सर्वात खराब कामगिरी करणारे चलन ठरले आहे. मे महिन्यात रुपयाने 96.96 रुपयांची ऐतिहासिक नीचांकी पातळी गाठली होती. सध्या तो 95.22 च्या आसपास आहे.

यामागे 3 मोठी कारणे आहेत:

1. क्रूड ऑइलचा भडका: ब्रेंट क्रूड $112 ते $117 प्रति बॅरलवर, सौदीच्या ऑइल प्लांटवर हूती बंडखोरांच्या हल्ल्यामुळे.
2. परकीय गुंतवणूकदारांची विक्री: FII कडून भारतीय शेअर बाजारातून मोठ्या प्रमाणात पैसे काढले जात आहेत.
3. अमेरिकेत बॉण्ड यील्ड वाढ: US बॉण्ड यील्ड 5% पार गेल्याने डॉलर मजबूत झाला आहे.

रघुराम राजन यांचा सल्ला काय होता?

RBI चे माजी गव्हर्नर रघुराम राजन यांनी गेल्या आठवड्यात रॉयटर्स ग्लोबल मार्केट्स फोरममध्ये RBI ला स्पष्ट इशारा दिला होता.

ते म्हणाले होते - "घाबरून जाऊ नका. रुपयाला एखाद्या विशिष्ट आकड्यावर (97 किंवा 95) वाचवण्यासाठी परकीय चलनसाठा वेगाने खर्ची घालू नका."

राजन यांचे 3 महत्त्वाचे मुद्दे:

1. निर्यातीला फायदा: रुपयाचे थोडे अवमूल्यन वाईट नाही, त्यामुळे भारतीय वस्तू जागतिक बाजारात स्वस्त होतील आणि निर्यात वाढेल.
2. FCNR चा पैसा वाया: RBI ने FCNR(B) आणि विशेष सवलतींद्वारे 133 ते 140 अब्ज डॉलर जमा केले होते. त्यातील निम्मा पैसा आधीच रुपया सावरण्यासाठी खर्च झाला आहे. हा पैसा भविष्यातील संकटासाठी ठेवावा.
3. दीर्घकालीन धोका: जर पश्चिम आशियातील युद्ध वाढले आणि तेल आणखी महागले, तर चालू खात्यातील तूट (Current Account Deficit) वाढेल. त्यावेळी हा साठा कामाला येईल.

तज्ज्ञांचे मत काय?
RBI सध्या डॉलर विकून रुपयाला सावरत आहे, पण बाजाराच्या विरुद्ध लढणे महागात पडते. जूनपासून RBI ने बाजार स्थिर करण्यासाठी 75 ते 80 अब्ज डॉलर खर्च केल्याचा अंदाज आहे.

रघुराम राजन यांनी सुचवले आहे की, रुपयाची नियंत्रित घसरण (Controlled Depreciation) होऊ दिली तर ती अर्थव्यवस्थेसाठी शॉक ॲब्सॉर्बर म्हणून काम करेल.

आता RBI या इशाऱ्यानंतर आपल्या हस्तक्षेप धोरणात बदल करणार का, याकडे संपूर्ण बाजाराचे लक्ष लागले आहे.